Van tekortschietend naar competent leiderschap

De affaire rondom Matthijs van Nieuwkerk wierp een schijnwerper op een hardnekkig probleem: tekortschietend leiderschap. Het onderzoeksrapport van de Commissie van Rijn toont aan dat grensoverschrijdend gedrag binnen de NPO wijdverbreid is. 1484 medewerkers meldden dat ze in het afgelopen jaar te maken kregen met toxisch werkgedrag: intimidatie, kleinering of seksueel grensoverschrijdend gedrag. De commissie concludeert dat leidinggevenden op alle niveaus tekortschoten in hun verantwoordelijkheid.

Trainingen Progressiegericht Werken

Waarom is dit tekortschietend leiderschap er?

Waarom grijpen leidinggevenden zo vaak niet in? Drie factoren spelen hier een rol:

  • Veronderstelde onaantastbaarheid: Succesvolle medewerkers, die voldoen aan de objectieve eisen of gezien worden als succesnummer, worden soms onaantastbaar geacht. Hun schadelijke gedrag wordt getolereerd, met alle nadelige gevolgen van dien.
  • Handelingsonbekwaamheid: Leidinggevenden missen vaak de kennis en vaardigheden om effectief te corrigeren. Angst voor conflicten en een gebrek aan zelfvertrouwen weerhouden hen van ingrijpen.
  • Verkeerd beeld van hiërarchie: Veel leidinggevenden zien hiërarchie als onwenselijk, terwijl het onvermijdelijk is en ook nodig en nuttig. Een respectvolle en autonomie-ondersteunende toepassing van hiërarchie is cruciaal.

Het probleem bestaat breder

Tekortschietend leiderschap komt niet alleen voor bij grote en bekende organisaties. Regelmatig hoor ik voorbeelden uit organisaties waarin leidinggevenden ineffectief en schadelijk gedrag van medewerkers niet corrigeren. En het gaat bij deze medewerkers in de meeste gevallen niet om Mathijs van Nieuwkerk-achtige succesnummers.

Waarom grijpen de leidinggevenden dan niet in? Ik herken meestal reden 2 en 3. De betreffende leidinggevenden zien het niet als hun rol om in te grijpen (“Het team is zelfsturend!”) en ze zouden niet weten hoe ze dat überhaupt moeten doen.

Leiderschapsvaardigheden die ontbreken

Een sleutel tot competent leiderschap ligt in het beheersen en waar nodig toepassen van leiderschapsvaardigheden zoals:

  • Progressiegericht sturen: Een heldere en vriendelijke communicatie over verwachtingen, gecombineerd met de autonomie om te bepalen hoe die verwachtingen behaald worden.
  • Logische consequenties toepassen: Het koppelen van logische en passende consequenties aan ongewenst of grensoverschrijdend gedrag. Dit bevordert verantwoordelijkheid en gedragsverandering.

Wegkijken is kortzichtig

De gevolgen van wegkijken zijn groot. Ontoelaatbaar gedrag kan escaleren, met schade voor de medewerkers, de organisatie en de reputatie. Leiders dragen de verantwoordelijkheid om te handelen en een cultuur van respect en veiligheid te creëren.

Conclusie

Leiderschap faalt vaak door een combinatie van de illusie dat prestaties toxisch gedrag rechtvaardigen, een gebrek aan competentie in het aangaan van correctiegesprekken, en misvattingen over de rol van hiërarchie. Om grensoverschrijdend gedrag effectief aan te pakken, is het nodig dat leiders progressiegerichte stuurtechnieken en logische consequenties beheersen, en zich bewust zijn van de ernstige consequenties van het negeren van toxisch werkgedrag.

Wat vind je van dit artikel?
  • Interessant (4)
  • Bruikbaar (4)