Kritiek van De Snijtafel op 'De meeste mensen deugen'Een paar jaar geleden verscheen Rutger Bregmans boek De meeste mensen deugen. Het werd een regelrechte bestseller. Ik was nieuwsgierig naar het boek en heb het (grotendeels) gelezen. Maar ik besloot er op deze site geen artikel aan te wijden. De boodschap van het boek vond ik al met al niet overtuigend en daarmee het boek niet aanbevelenswaardig genoeg.

Reden om nu alsnog over het boek te beginnen, is dat er een uitgebreide kritiek op het boek is verschenen door Kasper C. Jansen en Simon Burgers op de Youtube-account De Snijtafel. Burgers en Jansen hebben hun kritiek verspreid over 11 afleveringen. Je kunt ze hier allemaal vinden. Ook heeft er een debat tussen Burgers en Jansen en Bregman plaatsgevonden in De Balie. Bregman erkende geen enkel kritiekpunt dat Jansen en Burgers naar voren brachten.

Ik denk dat de vraag of mensen wel of niet deugen niet goed te beantwoorden is. In de eerste plaats heeft dat ermee te maken dat ons idee over wat deugen betekent zich voortdurend ontwikkelt. Eeuwen geleden zagen velen het wellicht als deugdzaam om enigszins vriendelijk met je slaven om te gaan of om een heks op de brandstapel te gooien. Tegenwoordig beschouwen we beide gedragingen bepaald niet meer als deugdzaam. Kortom, er is morele progressie. Deze wordt gevoed door onze steeds groeiende kennis over de werkelijkheid en onze steeds breder wordende circle of moral concern. 30 jaar geleden waren er weinig mensen die een probleem zagen in het eten van vlees. Tegenwoordig zijn er velen die dat wel doen. Over 30 jaar beschouwen wij het misschien wel doodnormaal om uitsluitend plantaardig te eten (lees meer).

In de tweede plaats denk ik dat de omstandigheden waarin we ons bevinden een sterke invloed hebben op hoe we ons gedragen in algemene zin en ook op hoe deugdzaam we ons gedragen (lees ook dit). Hier zijn drie voorbeelden van hoe omstandigheden slecht gedrag in de hand kunnen werken. Een eerste voorbeeld is de omgeving waarin je opgroeit. Criminologen hebben vastgesteld een omgeving waarin veel misdaad plaatsvindt de kans vergroot dat mensen binnen die omgeving ook misdaden zullen begaan. Misdaad is, met andere woorden, criminogeen.

Een tweede voorbeeld is dat bepaalde overtuigingen slecht gedrag in de hand kunnen werken. De filosoof Voltaire zei ooit: “Degenen die je absurditeiten kunnen laten geloven, kunnen je wreedheden laten begaan.” En de wereld laat vele voorbeelden zien van de juistheid van deze stelling. Vele terroristische aanslagen zijn gepleegd door mensen die bevangen waren door een of ander religieus of ideologisch dogma.

Een derde voorbeeld is dat de manier waarop we opgroeien een invloed heeft op onze morele ontwikkeling. Bij kinderen die zeer autoritair worden opgegroeid is er sprake van een grotere kans op allerlei vormen van problematisch gedrag (lees meer). Gezinnen en culturen waarin de psychologische basisbehoeften aan autonomie, competentie en verbondenheid worden ondersteund vergroten de kans op deugdzaam gedrag (lees meer).

Twee vragen die mij relevanter lijken dan de vraag of mensen wel of niet deugen, zijn:

  1. hoe kunnen we verdere morele progressie blijven boeken?
  2. hoe kunnen we omstandigheden cultiveren waarbinnen moraliteit gestimuleerd wordt?

 

Trainingen Progressiegericht Werken
Print Friendly, PDF & Email
Wat vind je van dit artikel?
  • Interessant (16)
  • Bruikbaar (6)