We waarderen eerlijkheid en veroordelen bedrog. Begrijpelijk, want eerlijkheid heeft veel voordelen en leugens en bedrog kunnen veel schade opleveren. Tegelijk beseffen we dat niemand altijd volledig eerlijk is. Iedereen liegt wel eens in bepaalde omstandigheden. En dan heb ik het niet eens over het verzwijgen van wat je denkt of het zeggen van iets wat waar is maar toch misleidend. Ik heb het over het bewust zeggen van dingen waarvan we weten dat ze niet waar zijn. En we doen dit allemaal van tijd tot tijd. Waarom doen we dat? En wanneer is het acceptabel om te liegen? Emma Levine en Matthew Lupoli leggen dit helder uit in een nieuw artikel.

Trainingen Progressiegericht Werken

We veroordelen schadelijke leugens

De algemene norm is om eerlijkheid te waarderen en bedrog te veroordelen. We willen het liefst dat we ander mensen eerlijk tegen ons zijn en we begrijpen dat anderen graag willen dat wij eerlijk tegen hen zijn.

Het is wel belangrijk om te vermelden dat bij het veroordelen van leugens vooral gedoeld wordt op schadelijke leugens: leugens die anderen benadelen. Ze hebben het doel om voordeel voor jezelf te bereiken ten koste van de ander. Mensen die schadelijke leugens gebruiken gaan we het liefst zoveel mogelijk uit de weg.

Prosociale leugens: leugens om bestwil

Er is ook een ander soort leugen dat minder vaak veroordeeld wordt: prosociale leugens. Bij prosociale leugens is sprake van een conflict van morele waarden. Het doel om eerlijk te zijn concurreert met iets anders wat we ook belangrijk vinden, namelijk om anderen te helpen. We spreken daarom vaak van leugentjes om bestwil. Je liegt ten behoeve het (veronderstelde) belang van de ander.

In onderstaande (door mij vrij vertaalde tabel) vatten Levine & Lupoli samen wat er tot nu toe bekend is over prosociale leugens (in het originele artikel zijn tevens literatuurverwijzingen opgenomen):

Prosociale leugens - leugens om bestwil

In welke situaties zijn leugens acceptabel?

In een volgende tabel (door mij vertaald) gaan de auteurs in op situaties waarin liegen meer acceptabel is vanwege het voorkomen van onnodige schade voor de persoon waartegen gelogen wordt.

Conclusie

We kunnen eerlijkheid hoog in het vaandel blijven houden. Maar tegelijk kunnen we begrijpen dat eerlijkheid niet altijd wenselijk is en dat oneerlijkheid niet altijd onacceptabel is. Eerlijkheid is namelijk niet de enige waarde in het leven die we hoog willen houden. In veel situaties streven we niet alleen naar eerlijkheid maar ook naar andere dingen die de moeite waard zijn, zoals het willen helpen van andere mensen en het voorkomen van onnodig leed.

Print Friendly, PDF & Email
Wat vind je van dit artikel?
  • Interessant (1)
  • Bruikbaar (0)