Dalai+Lama+Speaks+Sydney+C9bRyEeThN3lNaar aanleiding van recente ontdekkingen dat er onjuistheden zitten in enkele onderzoeken waarbij Barbara Fredrickson, een bekende vertegenwoordiger van de positieve psychologie, bij betrokken was (zie hier en hier), is er door enkele mensen kritiek geuit op de positieve psychologie. James Coyne, een hoogleraar en klinisch psycholoog, werkzaam in Groningen en Pennsylvania, is een van de felste criticasters. Hij stelt niet alleen dat de positieve psychologie een te simpele boodschap geeft (zie bijvoorbeeld dit artikel) maar, zo blijkt uit zijn twitterberichten, ook dat de positieve psychologie 1) dogmatisch is (en gebaseerd op een onterechte tegenstelling met de rest van de (negatieve?) psychologie), 2) zich kenmerkt door een goeroecultuur (waarin Martin Seligman, zo impliceert hij, de paus van de positieve psychologie is) en 3) te commercieel gedreven is (veel wetenschappers binnen de positieve psychologie zouden meer geïnteresseerd zijn in het verkopen van boeken en trainingsprogramma’s dan in wetenschap). Coyne zegt: positieve psychologie is toegepaste ideologie, geen wetenschap (bron).

 

Mijn idee hierover: wat mij het minst aanspreekt in de kritiek van Coyne is dat hij impliceert (en soms ook expliciet zegt) dat sommige positieve psychologen slechte intenties hebben. Zulke beweringen lijkt me discutabel (en moeilijk te bewijzen) en ik zie het nut er ook niet van. Andere delen van zijn kritiek vind ik terecht. Toen ik jaren geleden lid was van de Friends of PP mailing list bekroop mij regelmatig het gevoel dat sprake was van dogmatisme, defensiviteit en eenzijdigheid. Ook ben ik kritisch op hoe de positieve psychologie zich in mijn ogen heeft ontwikkeld (kort gezegd: teveel nadruk op sterktes en op geluk, zie onder andere hier). Ik denk zelf niet dat de meeste individuen slechte bedoelingen hebben of louter ideologisch of commercieel gedreven zouden zijn. Volgens mij is er een andere hoofdverklaring voor hoe de positieve psychologie zich ontwikkeld heeft. Die verklaring heeft te maken met een mechanisme van groepspolarisatie dat optreedt zo gauw mensen zich verenigen rondom een bepaalde manier van denken.

 

Afscheiding leidt tot radicalisatie: Sociaal psycholoog David Meyers heeft dit mechanisme als volgt omschreven: interacties in groepen van gelijkgestemden leiden ertoe dat de aanvankelijke denkbeelden en neigingen van mensen versterkt worden (zie hier). Doordat er een bepaalde mate van afzondering plaatsvindt van corrigerende en modererende invloeden worden de interacties een sociale versterker. Mensen die zich groeperen rondom een idee (dit proces wordt zelfsegregatie genoemd) kunnen zo gemakkelijk radicaliseren.

 

Oplossingsgericht werken: Wat ik hiervoor zeg over de positieve psychologie geldt natuurlijk ook voor allerlei andere manieren van denken en werken. Oplossingsgericht werken is geen uitzondering. Ook binnen de oplossingsgerichte wereld vormen mensen professionele gemeenschappen en ook daarin zie je dat het proces van sociale versterking van initiële ideeën optreedt. Binnen zulke gemeenschappen ontstaat een soort conformiteitsdruk die neerkomt op: “Zo denken we hier!” Ook in de oplossingsgerichte wereld kan kritisch denken worden vermeden, kan vooral gezocht worden naar bevestigingen van de eigen uitgangspunten en kunnen bepaalde personen een heldenstatus krijgen. Het is begrijpelijk dat mensen dan de associatie met een ideologie of zelfs een sekte gaan krijgen. Dat lijkt me ongezond.

 

Wat te doen? Radicalisatie door zelfsegregatie is onwenselijk. Kritisch blijven kijken, vragen blijven stellen, je laten overtuigen door bewijs (hoe verrassend dat ook kan blijken te zijn) en het tegengaan van heldenverering en conformiteitsdruk zijn wezenlijk voor kennisontwikkeling. Maar of een bestaande professionele gemeenschap (zoals de genoemde mailinglijst) hier goed toe in staat zijn weet ik niet. Het opheffen of ingrijpend veranderen van dergelijke groepen kan ook helpen. Sinds het jaar 2000 heeft de positieve psychologie zich niet alleen als manier van denken en werken gemanifesteerd maar ook als een groep mensen. Dat laatste is misschien nuttig geweest om een steen in de vijver van de psychologie te gooien en een verandering teweeg te brengen. Maar misschien is de tijd gekomen voor positief psychologen om zich weer gewoon psycholoog te gaan noemen. Voor oplossingsgericht werken geldt iets vergelijkbaars. De verdere ontwikkeling van de aanpak heeft er baat bij dat er kritische vragen gesteld blijven worden, dat er kritiek geuit blijft worden, dat we niet achter goeroe’s aan gaan lopen en dat we niet blijven vasthouden aan achterhaalde ideeën vanuit commerciële overwegingen.

 

Wat vind jij hierover?

 

What do you think of this post?
Interessant (4) Bruikbaar (1)