potentieelMensen verschillen in de mate waarin zij geloven dat capaciteiten ontwikkeld kunnen worden. Denken dat capaciteiten nauwelijks ontwikkeld kunnen worden heet een fixed mindset;  denken dat ze wel ontwikkeld kunnen worden (door inspanning) heet een groeimindset. Hoewel er veel aanwijzingen zijn voor de validiteit en de voordelen van de groeimindset zien mensen met een fixed mindset vaak ook veel aanwijzingen voor de juistheid van hun overtuiging. Geloof je namelijk niet in de ontwikkelbaarheid van je capaciteiten dan ga je je niet in te zetten om ze te ontwikkelen. Zet je je niet in dan ontwikkel je je niet.

Wat kunnen we leren van het onderzoek naar de groeimindset? Is het zo dat we onze focus moeten verleggen van intelligentie naar potentieel? Hoewel het woord potentieel meer recht doet aan de ontwikkelbaarheid van capaciteiten kleven er nadelen aan. Het woord potentieel verwijst naar de mate waarin iemand zich kan ontwikkelen, of naar tot op welk niveau iemand zich kan ontwikkelen. Dit gebruik van het woord doet vermoeden dat er mensen met veel potentieel zijn en mensen met weinig potentieel.

Maar ik zou hier graag wat twijfel over willen zaaien en de volgende stelling naar voren willen brengen: we kunnen nooit weten wat iemands potentieel is. Wat iemand bereikt en tot hoever iemand zich zal weten te ontwikkelen is van een enorme hoeveelheid factoren afhankelijk. Allerlei gebeurtenissen in iemands leven hebben een invloed op zijn of haar verdere ontwikkeling. Genetische factoren, omgevingsfactoren, gedragingen en consequenties van die gedragingen beïnvloeden elkaar daarbij voortdurend. Daarom moeten we het statische idee van potentieel loslaten. Door nieuwe ervaringen blijft iemands potentieel steeds veranderen.

In extremo kun je natuurlijk zeggen dat we beperkt zijn in onze ontwikkelingsmogelijkheden. Niemand kan dingen leren die voor iedereen onmogelijk zijn (naar de zon vliegen om maar eens iets absurds te noemen). Ook zijn er individuele verschillen in grenzen die met onze fysieke verschillen te maken hebben; een volgroeide persoon van 1 m 50 zal vermoedelijk geen top basketballer worden. Ook kun je waarschijnlijk zeggen dat met het ouder worden onze mogelijkheden om ons te ontwikkelen begrensder worden.  Iemand van 70 jaar, die begint natuurkunde te studeren zal waarschijnlijk geen Nobelprijs meer winnen in dat vakgebied.

Maar zelfs wanneer we erkennen dat we allemaal onze grenzen hebben en wanneer we erkennen dat niet iedereen dezelfde grenzen heeft, kunnen we nog niet weten wat die grenzen precies zijn. Ik denk we moeten afleren om te denken dat we kunnen bepalen hoeveel of hoe weinig potentieel een bepaalde persoon heeft. Het is niet nodig om hier een uitspraak over te doen en het kan mensen onterecht ontmoedigen om hun best te doen.

Print Friendly, PDF & Email
Wat vind je van dit artikel?
  • Interessant (5)
  • Bruikbaar (2)