Hoe we in schijnwaarheden blijven trappenDe laatste jaren zijn er veel voorbeelden te zien van hoe we als mensen soms kunnen volharden in het geloven van dingen die niet waar zijn. Een willekeurige greep uit de enorm lange lijst van schijnwaarheden waar verrassend velen in geloven, is: het idee dat vaccins autisme veroorzaken, dat global warming een Chinese hoax is, dat homeopathische middelen werken en dat leerlingen allemaal hun unieke leerstijl hebben waaraan tegemoet gekomen moet worden in het onderwijs. Hoe kan het dat we zo gemakkelijk schijnwaarheden geloven?

 

Herhaling → begrijpen → geloven

Eén van factoren die ten grondslag ligt aan het geloven in schijnwaarheden is het gemak waarmee we beweringen kunnen begrijpen. Hoe gemakkelijker de bewering te begrijpen is, hoe gemakkelijker we hem voor waar aannemen. Eén van de dingen die bijdraagt aan het gemakkelijk begrijpen van een bewering is dat hij vaak herhaald wordt. Hoe vaker een bewering herhaald wordt, hoe gemakkelijker we hem begrijpen en hoe eerder we geneigd zijn hem te geloven.

Fazio et al. (2015) vroegen zich af of de aanwezigheid van kennis beschermt tegen het verschijnsel dat vaak herhaalde onwaarheden geloofd worden. Tot hun verrassing vonden zij in twee experimenten dat mensen zelfs wanneer zij de (echte) kennis hadden over het onderwerp schijnwaarheden gingen geloven wanneer deze herhaaldelijk werden aangeboden. Het feit dat een bewering gemakkelijk te begrijpen is, weegt blijkbaar nog zwaarder dan de kennis die we over het onderwerp hebben. Verwerkingsgemak heeft blijkbaar voorrang op kennis.

 

Kritische vragen stellen

Het bovenstaande wetende, doen we er denk ik goed aan om argwanend te worden wanneer (bijvoorbeeld) politici steeds maar dezelfde simpele boodschappen blijven herhalen. We zijn vermoedelijk veel kwetsbaarder voor manipulatie, politieke en religieuze propaganda en commerciële boodschappen dan we ons realiseren. Het kunnen onderscheiden van waarheid en schijnwaarheid is belangrijk. Een algemene manier om daar beter in te worden, is om onszelf een meer rationele en sceptische manier van omgaan met beweringen aan te leren. Een specifieke manier om daar beter in te worden is om gewaarschuwd te zijn als iemand ons steeds dezelfde eenvoudige stelling voorhoudt. In dat geval hebben we een extra reden om kritische vragen te stellen.

Print Friendly, PDF & Email
Wat vind je van dit artikel?
  • Interessant (9)
  • Bruikbaar (3)