Het NOAM 4-Progressiegerichte Rollen model (4PR-model)Het NOAM 4-Progressiegerichte-Rollen-model (4PR-model) dat wij in 2008 introduceerden*, beschrijft de volgende vier verschillende soorten rollen: helpen, sturen, trainen (/adviseren) en instrueren. Het model is gebaseerd op een assenstelsel dat vier veelvoorkomende rollen beschrijft die in verschillende soorten situaties bruikbaar zijn in het contact met cliënten.

De horizontale as geeft het type doel weer dat centraal staat. Links staan doelen die van binnenuit komen; de eigen doelen van het individu; rechts staan doelen die van buitenaf komen en waaraan het individu moet voldoen. De verticale as geeft weer waar de ideeën voor oplossingen vandaan komen. Onderaan staan oplossingen die van binnenuit komen (vanuit het individu of het team). Bovenaan staan oplossingen die van buitenaf komen zoals van een adviseur of uit een artikel.

De effectiviteit van je handelen als professional wordt in belangrijke mate mede bepaald door of je vaardigheden inzet die passen bij het type situatie waar je mee te maken hebt. Het 4PR-model kan je helpen om goed in te schatten hoe je het beste kunt handelen in een specifieke situatie. Vaak is het nuttig om eerst te denken aan de horizontale as door je de vraag te stellen: draait het gesprek om het doel van de cliënt of draait het gesprek om een extern doel waar de cliënt aan moet voldoen?

In het eerste geval kun je prima werken met het NOAM 7-stappen model. In het tweede geval, als het gesprek draait om een extern doel, is het belangrijk om te bepalen of jij degene bent die zelf stuurt dan wel of je als coach optreedt. Als je stuurt kun je prima werken met de NOAM aanpak van progressiegericht sturen. Ga je het gesprek aan als coach dan kun je niet zelf sturen. Wel kun je als coach het externe doel goed benutten in het gesprek om je cliënt vooruit te helpen. Dit kun je bijvoorbeeld doen door vragen te stellen als: “Wat is het doel van je leidinggevende met deze coaching?” en “Waaraan zou je leidinggevende na afloop merken dat de coaching succesvol was?”

In coachingsgesprekken waarbij een extern doel aan de orde is, kan het gebeuren dat cliënten weerstand hebben tegen het moeten voeren van het gesprek of tegen het doel. In dat geval kan het handig zijn om de techniek van de kantelinterventie toe te passen.

De rol van trainer of adviseur is er ook één die progressiegerichte professionals regelmatig zullen tegenkomen. Deze rol is aan de orde wanneer je cliënt je specifiek het mandaat geeft om tips, hulp, feedback en dergelijke te geven. Dit is bijvoorbeeld aan de orde in een trainingssituatie. Je reikt dan als progressiegerichte trainer zonder voorbehoud kennis aan. Dit doe je overigens zonder dat je je doelen aanreikt. De cursist neemt kennis van je tips, feedback en dergelijk en bepaalt zelf of en hoe hij of zij deze benut.

De rol van instructie pas je als progressiegerichte professional toe wanneer er een extern doel is en een voorgeschreven manier van werken. Dit kan met name een goede manier van werken zijn bij mensen die in een functie relatief onervaren zijn en in situaties waarin het belangrijk is om volgens een voorgeschreven protocol te werken (bijvoorbeeld in het verband met veiligheid). Ook in het geven van instructie zul je als progressiegerichte professional zo autonomie-ondersteunend en competentie-ondersteunend te werk gaan. Dit kun je doen door niet meteen te beginnen met het geven van instructies maar door eerst te checken wat de persoon met wie je praat al weet over hoe de taak moet worden uitgevoerd.

Belangrijk om te vermelden is ten slotte dat er in één gesprek meerdere rollen aan de orde kunnen zijn. Hier zijn twee voorbeelden. Als coach kan het soms nuttig zijn om tijdens een coachgesprek over te stappen van een helpende rol naar een trainende rol. Dit kun je doen als je vermoed dat je cliënt veel baat kan hebben bij een suggestie of wat feedback. Als je een dergelijke rolverandering toepast is het belangrijk om dit duidelijk te markeren. Dit kun je doen door een vraag te stellen als: “Er bestaat een effectieve aanpak voor dit soort situaties? Vind je het interessant om daar even iets meer over te horen?”

Een tweede voorbeeld van gesprekken waarin meerdere rollen aan de orde kunnen komen is een stuurgesprek. Een dergelijk gesprek begint sturend maar kan zich ontwikkelen tot een gesprek waarbij je gaat helpen. Dit kan gebeuren als je gesprekspartners het doel accepteren evenals hun verantwoordelijkheid om aan het doel te voldoen en graag je hulp willen bij het bepalen van hoe ze aan de slag kunnen gaan.

Het nut van het 4PR-model is dat je door beter te kijken naar de situatie effectiever kunt handelen. Een mismatch tussen situatie en rol kan slechte resultaten opleveren. Om twee voorbeelden te geven van hoe het mis kan gaan: helpen in een stuurgesprek zal zelden goed werken. Sturen in een coachingssituatie evenmin. Analyseer je gesprekken maar eens aan de hand van dit model en kijk maar wat het je oplevert.

* Het 4PR-model noemden wij voorheen het 4SFC model.

Wij vinden nu het 4PR-model een beter passende naam.

 

Wat vind je van dit artikel?
  • Interessant (3)
  • Bruikbaar (3)